Чулацаман тӀегӀо

Кхурдой

Мегавики чуьра гӀирс
Кхурдой
Шен цӀе Kurd
کورمانج, Kurmanc
Дукхалла 36,4—45,6 миллиона[15][16]
ДIасакхалхар

 Туркойчоь:
   18,7—25 млн ст.[1][2][3]
 Иран:
   10—12 млн гергга ст.[3][4][5][6]
 Ӏиракъ:
   8—8,5 млн ст.[3][7]
 Шема:
  2,5—3,6 млн гергга ст.[8]
 Германи:
   800 эз. ст. тӀера[9][10]
 ОвхӀан
 200 эз. ст. тӀера[9]
 Азербайджан
   40—50 эз. ст. тӀера[9]
 АЦШ
   15—20 эз. ст. тӀера[9]
 Ливан:
80 эз. ст.[9]
 Росси:
   50 914 ст.[11]
 Гуьржийчоь:
  12 эз. ст.[9]
 Эрмалойчоь:
   40 эз. ст.[12]
 Кхазакхстан:
  38 эз. ст.
 Йоккха Британи:
  47 948 ст.[9]
 Исраил:
   11 эз. гергга ст.[13] до 32 тыс. чел.[14]

 Туркмени:
  6 эз. ст.[9]
Мотт кхурдойн (заза-горани)
Дин Дукхаха болчара ислам дин леладо (суннийн кхетам болу, кхин а шиӀийш бу),
езидилла, керсталла, йахӀудийн дин, зороастризм
Йукъабоьду иранан къаьмнаш
Гергара къаьмнаш лураш, бахтиараш, талышаш, гӀажарий, белуджеш
Этносин тобанаш заза, езидаш, шабакаш
Схьабалар куртеш, кардухаш, хурриташ, гутеш, мардаш, мидянаш, луллубейш
РУВИКИ.Медиа логотип Медиафайлаш РУВИКИ.Медиа чохь

Кху́рдой (кхурд. کورد) — Малхбузен Азера хӀиндоевропахойн къам[17], деха этнографин а, истори а областехь Кхурдистан[18][19], иза хӀица лаьтта йеа пачхьалкх йукъахь: Туркойчохь (Къилбаседа Кхурдистан), Иранехь (Малхбален Кхурдистан), Ӏиракъехь (Къилба Кхурдистан), Шемахь (Малхбузен Кхурдистан). Кхин а дукха кхурдой беха Германехь, Азербайджанехь, Эрмалойчохь, ОвхӀанехь, дуккха а кхечу мехкашкахь. Кхурдойн Парижан институто мах хадорца кхурдойн барам 2016 шарахь бара 36,4 млн. тӀера 45,6 млн стаган тӀекхаччалц[20].

Кхурдойн лаьттан доккхаха долу дакъа лаьтта Эрмалойн а, Иранан а акъареш вовшахкхетачохь[21], кхин а мехкашкахь Лакхара Месопотамехь[22].

Махкахь беха коьртаниг кхурдой[21], уьш орамера къаьмнаш ду[23]. Билгалдаьхна дозанаш Кхурдистанан дац.

Хуьлу 1075 шарахь[24].

Коьрта гӀала — Амед (Диярбакыр)[25][26], Кхурдистанан къилбаседа декъехь лаьтта. Тахана кхурдоша терго ца йо 20% гергга Кхурдистанан латта.

Этимологи

Хьосташкахь термин хаало XI бӀешарахь[27]. 1075 шарахь картин тӀаьхь гайтина Махьмуда аль-Кашгари гуламехь Диван лугӀат ат-турк[24]. Кхин а тешалла дина эрмалойн историкан Маттеосан Урхаецин, Кхурдистанан хӀинцалера провинцех олу Шанлыурфа а, Диярбакыр а Туркойчоьнан[28]. 1120 шарахь Сельджукин имперехь йиллира «Кхурдистан» провинци йукъ БахӀарехь (ХӀокху заманан Иранан къилбаседа-малхбузехь а, Ӏиракъан къилбаседехь)[21].

Литература

  • Курдистан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Шамилов А. Дым-Дым. М. 1974.
  • Besikci, Ismail. Selected Writings [about] Kurdistan and Turkish Colonialism. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 44 p. Without ISBN
  • Дэниел Ергин. Новая карта Мира. Энергетические ресурсы, меняющийся климат и столкновение наций = The New Map: Energy, Climate, and the Clash of Nations / пер. с англ Михаил Витебский. — М.: Альпина Паблишер, 2021. — 444 с. — ISBN 978-5-907394-27-8.
  • King, Diane E. Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq (Rutgers University Press; 2014) 267 pages; Scholarly study of traditional social networks, such as patron-client relations, as well as technologically mediated communication, in a study of gender, kinship, and social life in Iraqi Kurdistan.
  • Öcalan, Abdullah, Interviews and Speeches [about the Kurdish cause]. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 46 p. Without ISBN
  • Reed, Fred A. Anatolia Junction: a Journey into Hidden Turkey. Burnaby, B.C.: Talonbooks [sic], 1999. 320 p., ill. with b&w photos. N.B.: Includes a significant coverage of the Turkish sector of historic Kurdistan, the Kurds, and their resistance movement. ISBN 0-88922-426-9

Хьажоргаш

Билгалдахарш

  1. ↑ Konda Poll
  2. ↑ CIA World Factbook. Архивйина 2017 шеран 20 сентябрехь : 18% Kurds out of 81,6 million total population (2014 est.) — 14,7 млн.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Beverley Milton-Edwards, «Contemporary politics in the Middle East» Polity, 2006. pg 231: "They form a population in all four states, making 23 percent in Turkey, 23 percent in Iraq, 10 percent in Iran and 8 percent in Syria (Mcdowell, 2003, p 3-4)
  4. ↑ Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111–1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 978-0-02-865769-1
  5. ↑ The World Factbook - Iran. ТӀекхочу дата: 2008 шеран 21 апрель. Архивйина 2012 шеран 3 февралехь
  6. ↑ UNPO — Iranian Kurdistan. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 31 август. Архивйина 2014 шеран 23 октябрехь
  7. ↑ Estimate based on 15 % to 20 % of 26,783,383: World Factbook
  8. ↑ Syria. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 31 август. Архивйина 2015 шеран 13 июнехь
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 The Kurdish Diaspora. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 31 август. Архивйина 2015 шеран 7 июлехь
  10. ↑ The Kurdish Diaspora. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 31 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2010 шеран 23 мартехь
  11. ↑ Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 январь. Архивйина 2022 шеран 30 декабрехь
  12. ↑ The Kurdish Diaspora. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 15 декабрь. Архивйина 2019 шеран 3 апрелехь
  13. ↑ Kurdish culture and society: an … — Google Books. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 2 октябрь. Архивйина 2015 шеран 24 апрелехь
  14. ↑ Чернин В. Этническая карта Израиля: история, проблемы и перспективы развития.
  15. ↑ The Kurdish population. Kurdish Institute of Paris (2017 шеран 12 январь). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 18 март. Архивйина 2020 шеран 18 мартехь
  16. ↑ World Factbook. — Online. — Langley, Virginia: US Central Intelligence Agency. Архиван копи 2013 шеран 10 майхь дуьйна Интернетан архив#Проекташ A rough estimate in this edition has populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. CIA estimates are Кеп:MONTHNAMENOM – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15%-20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.
  17. ↑ КУ́РДЫ : [арх. 24 июнехь 2019] / О. И. Жигалина; О. В. Русанова // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 401. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
  18. ↑ КУРДИСТА́Н : [арх. 15 июнехь 2022] / О. И. Жигалина // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 397. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
  19. ↑ КУРДИСТАН. w.histrf.ru. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 7 ноябрь. Архивйина 2021 шеран 7 ноябрехь
  20. ↑ The Kurdish population (инг.). www.institutkurde.org. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 1 апрель. Архивйина 2020 шеран 18 мартехь
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 КУРДИСТА́Н : [арх. 15 июнехь 2022] / О. И. Жигалина // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 397. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
  22. ↑ Аристова Т. Ф. Курды Закавказья (историко-этнографический очерк). Наука-1966 г. страница 15
  23. ↑ КУ́РДЫ : [арх. 24 июнехь 2019] / О. И. Жигалина; О. В. Русанова // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 401. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
  24. ↑ 24,0 24,1 The Cambridge History of the Kurds. — Cambridge University Press. — P. 31.
  25. ↑ В столице Курдистана Амед произошли столкновения — KURDISTAN TODAY &124; Новости Курдистана. kurdish.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 9 ноябрь. Архивйина 2022 шеран 9 ноябрехь
  26. ↑ ДИЯРБАКЫ́Р : [арх. 9 ноябрехь 2022] / Ф. Л. Бражалович // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.
  27. ↑ Kurdistan (en) // The Oxford Dictionary of the Middle Ages. — Oxford University Press, 2010-01-01. — ISBN 978-0-19-866262-4. — DOI:10.1093/acref/9780198662624.001.0001/acref-9780198662624-e-3359;jsessionid=a7677c55511ef3f7182f93a40bef9cb4?rskey=2ghfab&result=2. Архивйина 2023  шеран  19 июнехь.
  28. ↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху :2 тIетовжаран текст йазйина йац