451 (диъ бӀе шовзткъе итт хьалхара) шо Юлианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу оршотахь. Иза вайн эран 451 шо ду, 451 шо 1 эзарлагӀа шерашкахь, 51 шо бӀешеран, 1 шо 6-гӀа иттаннаш шерашкахь V бӀешеран, 2 шо 450-гӀа шерийн.
Хиламаш
- Имп. Маркиан а, Валерий Фалтоний Адельфий а консулаш.
- Аттила Малхбуза Руман импере вахар. Август Треверорум а кхин Галлин а, Орлеанан а, кхечу гӀаланийн. Аэцийс а, Теодориха а арабехира гуннаш Кенабумера (хӀинца Орлеан). 22.6.451 (июнан шолгӀа дакъа) — Марнин-тӀера-Шалонера Каталаунан аренашкара тӀом коьртехь Аттила волу гуннийн а, остготийн а эскарна коьртехь Аэциий волу вестготийн, бургундийн, франкийн, аланийн, саксийн, румхойн эскаршна йукъахь. Вестготийн паччахь Теодорих I валар.
- Коьртехь Аттила волу гуннаш Каталаунан аренашкахь коьртехь Аэций волу руман-готийн эскарша хӀаллакбар.
- 451—453 — Вестготийн паччахь Торисмуд.
- БоьалгӀа Дуьненан килсан гулам Халкидонехь, гулам реза ца хилира монофизиталлин Ӏосаллин.
- 8 октябрехь — 1 ноябрехь — Халкидонан килсан гулам. ШолгӀа Эфесан килсан гуламо йемал бина сацам. Йемал йина монофизиталла. Ӏийса пахамарна формула чӀагӀйина, цуьнца иза ши Ӏалам ду, амма цхьа ипостась йу.
- Папин легаташ Халкидонан килсан гуламехь.
- Эрмалойчохь, Алванехь, Иверехь дӀадоьдуш ду гӀаттар сасангӀарна дуьхьала, цара нуьцкъала маздеизм (зороастризм) йаржайарна. Васак Сюни а, цхьа могӀа коьрта нахарараш а гӀажаршкхьа бевлла. Г\ажарийн эскар Эрмалойчу дахана.
- 26 май — Аварайран арен тӀера тӀом, чекхбаьлла сасангӀеран эскаран толамца, гӀовттамхошна хьалха ваьлла Вардан Мамиконян валарца[1]. Эрмалойн эскар тӀамехь эшнехь а, дукха иэшам хиларна сангӀеран аьтту ца белира тӀеман военную кампани дӀайахьа а,Ӏалашо чекхйаккха а.
- ГӀажарша дӀатеттира кидаргӀар.
- Сунцис ларйира гӀап Хуи, табгачгӀеран йухабовла бийзира. ТабгачгӀар Янцзын тӀекхаччалц дӀа а бахана, йуха бевлира.
- 451—452 — император Вэй Тоба Юй.
Бина
Белла
Билгалдахарш
