Туризм а, хьошалла а
«Тури́зм а, хьошалла а» къоман прое́кт — Оьрсийчоьнан къоман проектех цхьаъ йу, 2021 шарахь йолийна, 2024 шарахь карлайаьккхина. Цуьнан билгалйаьккхина Ӏалашо йу пачхьалкхан экономикехь туризман индустрин роль алсамйаккхар а, 2030 шо кхачале туристийн некъаш 140 миллионе кхачор а[1].
Истори
Йуьхьанца дуьйна къоман проектах олу «Туризм а, хьошаллин индустри». Иза кечйина 2020 шарахь коронавирусан пандеми йолучу хенахь, къобал йина Российн президента Путин Владимира[2]. Къоман проект дӀахецна 2021 шарахь[3].
Иза кхаа инициативах лаьтташ йара:
- Туризман инфраструктура кхиор, 2012 шо.
- Туризман сервисийн кхачо алсамйаккхар, 2018 шо.
- Туризман урхалла тодар[4].
2022 шеран октябрехь Оьрсийчоьнан президенто дӀайаьккхира Туризман федералан агенталла (Ростуризм) — къоман проект кхиош а, цунна жоп луш а йолу агенталла. Цуьнан гӀуллакхаш дӀаделла Экономика кхиоран министралла[5]. Къоман проектан куратор висира вице-премьер Дмитрий Чернышенко.
Коьрта барамаш
Экономика кхиоран министраллин къоман проектан гуранашкахь, урхаллин куьйгалхочо Решетников Максима дийцарехь, коьрта тидам тӀебохуьйтуш бу кхачойар кхиорна – нах беха меттигаш кхолларна а, шорйарна а, туристаш тӀеозош йолу керла пункташ кхолларна а[6]. ТӀаьххьарниг хьахош йу лаьмнашкахь лелачу курортех, аквапаркех, дерриг шарахь болх беш йолчу самукъадаккхаран паркех. 59 эзар керла чоьнаш кхолла а, шарахь 23 миллион стагана садаӀаран а, самукъадаккхаран а кхоьллинчу инфраструктуре лелачу нехан терахь алсамдаккхарехь а кхача лерина ду[1]. Цул сов, лерина ду:
- Дерриге а шарахь болх беш йолу хӀордан йистера курорташ кхоллар — Российн Федерацин исс хӀоттаман субъектехь 11 проект: 72 эзар сов керла чоьнаш а, 80 эзар белхан меттиг а.
- Модулан Ӏер-дахаран объекташ йар — 10 эзар керла чоьнаш.
- Российн Федерацин хӀоттаман субъекташна барамаш дӀабахьарна а, историн гӀалин йаккъаш тойарна а, пляжаш а, туристийн маршруташ а кхиорна а, капиталан йоцу пристанан инфраструктура кхолларна а цхьаъ бен йоцу субсиди, цуо туристийн некъаш 7,4 млн. алсамдаха кхачо йан йеза.
- Туризман декъехь йолчу 57 организацин белхан сурсаталла лакхайаккхаран проекташ "Кхоадеш арахецар" агӀор.
- 53 эзар кхаччалц дешархочунна лерина дешаран-методически комплексаш кхиор а, туризман а, хьошаллин а индустрина кадраш кечдар а[1].
Хьалхара жамӀаш
«Туризман а, хьошаллин а» индустри проект кхочушйар чекхделира 2024-гӀа шо чекхдолуш, оццу шеран ноябрехь хьалхара жамӀаш деш, Чернышенкос чӀагӀдира, иза кхочушйарна федералан бюджетера 200 миллиард сом хьажийна хилар, ткъа дӀахьедира:
Массо а гайтамашкахь дика динамика йу. Масала, махкахь туристийн некъаш 2020-чу шарахь 45 миллион хиллачуьра 2023-чу шарахь 84 миллионе кхаччалц хьаладевлла, 2024-гӀа шо чекхдалале 92 миллион гергга туристийн некъаш хиларе сатуьйсу вай.
Къоман проектан мехала сацамашна йукъахь цо хьахийра туроператорш а, отелшкахь дӀатарбаран сервисаш а НДС 2027 шо кхаччалц мукъабахар а, ткъа иштта отелшна нулан НДС 2030 шо кхаччалц дахдар а[7].
Проект кхочушйар дуьйцуш, экономика кхиоран министро Максим Решетниковс дагалоьцу, хьалхарчу муьрехь иза антикъоьллин гӀирс хилла дӀахӀоьттина хилар, цо гӀо дира индустрина коронавирусан пандемин тӀаьхьалонаш дӀайаха:
амма иштта инфраструктура кхиоран планаш кхочушйан йолайала. Отелаш йарна льготан кредиташ даларан программаш а, модулан отелашна субсидеш далар а дӀадолийна. Чоьхьара туризм кхиа йолайелира сихачу темпаца. Бизнесо жоп делира кхуьуш долчу дехарна: инвестицеш алсамйевлира. 2024-чу шеран хьалхарчу эхашарахь бизнесо шена тӀеозийна 377 миллиард сом, иза 60% алсам ду стохкалерчу оццу муьрца дуьстича[6].
Сурт хӀоттор
Карлайаьккхина къоман проектах ала долийра «Туризм а, хьошалла а», цунна чохь пхиъ федералан проект йу:
- Отелан чоьнаш кхоллар,
- ХӀордан курорташ,
- Мехкан туристийн дог-ойла,
- Кадраш,
- Туризмна промышленностан гӀо дар[1].
Къоман проект лерина йу 2030 шере кхаччалц. Мехкан президента Ӏалашо хӀоттийн ДЧС туризман дакъа 5 % кхачо[8].
Къоман проект кхочушйаран йемалалла
2021-чу шеран декабрь баттахь президенто Путин Владимира йемала йира къоман проект кхочушйар. Цо дийцира, хьаькамаша хаам бо, хьажийначу ахчанах 83,1% дайина аьлла, ткъа дукхах долу ахча цхьана а бакъдолчу белхашна а, инфраструктура а, объекташ а йарна ца дайина, амма «Туризм.рф» корпорацин уставан капитале ахчанаш дӀадаларна (кхоьллина 2020 шеран декабрь баттахь премьер-министран Михаил Мишустинан тӀедилларца чоьхьара а, чуьра а туризм кхиорна). Цуьнца цхьаьна коьрта болх 51% бен чекхбаьлла бацара[9].
Билгалдахарш
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Основные показатели и мероприятия национального проекта «Туризм и гостеприимство». government.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 26 февраль.
- ↑ Путин поддержал разработку нацпроекта по туризму, Коммерсантъ (2020, 16 ноябрь). Дата обращения: 26 февралехь 2025.
- ↑ Интерфакс-Туризм. Путин поручил кабмину обеспечить нацпроект по развитию туризма финансированием до 2030 года.
- ↑ Национальныепроекты.рф. Туризм и индустрия гостеприимства.
- ↑ Путин упразднил Ростуризм. Что важно знать, РБК. Дата обращения: 26 февралехь 2025.
- ↑ 6,0 6,1 Дмитрий Чернышенко: Положительная динамика есть по всем показателям нацпроекта «Туризм и индустрия гостеприимства». government.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 26 февраль.
- ↑ В России одобрили паспорт нового национального проекта «Туризм и гостеприимство» - Газета.Ru | Новости, Газета.Ru. Дата обращения: 26 февралехь 2025.
- ↑ Представлена структура обновленного нацпроекта «Туризм и гостеприимство» до 2030 года, Lenta.RU. Дата обращения: 26 февралехь 2025.
- ↑ Вести. Путин о туристическом нацпроекте: деньги пошли не на реальную работу.
| Экологи а, инфраструктура а | |
|---|---|
| Экономика а, хьуьнаралла а | |
| Туризм | |
| Дешар | |
