Нохчийн автономин область
| Российн Федерацин хила субъекташ | |
| Нохчийн автономин область | |
|---|---|
| 43°19′00″ къ. ш. 45°41′00″ м. д.HGЯO | |
| Пачхьалкх |
 ССРС → Росси |
| Адм. центр | Соьлжа-ГӀала |
| Истори а, географи а | |
| Кхоллар | 1922 |
| ДӀайаккхар | 1934 |
| Латта |
|
| Экономика | |
| Бахархой | |
| Бахархой | 309 860[1] стаг (1926) |
| Къаьмнийн хӀоттам | Нохчий, оьрсий |
| Динан хӀоттам | Бусалба, православин |
| Официалан мотт | Нохчийн |
| Идентификаторан терахьаш | |
 |
|
Нохчийн автономин область (Нохчийн АО) — РСФСР административан-мехкан дакъа, иза хилла 1922 шеран 30 ноябрера 1934 шеран 15 январь кхаччалц Административан йукъ — Соьлжа-ГӀала.
Истори
Нохчийн автономин область кхоьллина 1922 шеран 30 ноябрехь Ламанан АССР Нохчийн къоман гуонах. Областан йукъ хӀоттийра Соьлжа-ГӀала, иза 1929 шо кхаччалц областан декъа ца йогӀура (йара автономин гӀала Къилбаседа-Кавказан махкахь[2] с 1924 до 1929 гг.).
1924 шеран 17 октябрехь Нохчийн АО йукъайоьду Къилбаседа-Кавказан махкана. 1927 шарахь Нохчийн АО йукъатоьхна Аллаго кӀошт, шеш йукъатоьхна хилла Тиблисин областан[3] Кавказан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа[4], амма Россера революцил тӀаьхьа нохчий беха латтанаш[5][6] йухадерзийра Нохчийн автономин йукъа. Цуьнца цхьаьна оцу шерашкахь кхуллучу ДегӀастан АССР йукъа туйхира нохчийн бахархой болу мехкаш, уьш хьалха оцу йукъа доьдуш дацара[7]. 1929 шеран 4 февралехь Нохчийн АО тӀетуьйхира дӀайаьккхинчу Соьлжин гӀазакхийн гуонан латтанаш, Нохчийн АО йукъа иштта официалан йахара Соьлжа-ГӀала. 1934 шеран 15 январехь Нохчийн АО схьатуьйхира ГӀалгӀайн АО, йира цхьа Нохч-ГӀалгӀайн АО Къилбаседа-Кавказан мехкан йукъахь.
12 шарахь НАО баккхий кхиамаш баьхна промышленность а, йуьртан бахам а кхиош[8]
Административан йекъайалар
.jpg)
Йухьанца область йекъалора 5 кӀоштанна: Соьлжа-ГӀалин, Теркан (Лаха-Невре йуьрт), Хьалха-Мартанан, Шелан, Шуьйтан.
1926 шеран 1 январан хьолехь Нохчийн АО йукъахь йара 11 кӀошт[9]:
- Веданан — Ведана й.
- Галанчожан — Галанчож й.
- Гуьмсан — Ойсхара й.
- Итон-Кхаьллан — Итон-Кхаьлла й.
- Керла-Нохчийн — Эна-Хишка й.
- Теркан — Лаха-Невре й.
- Хьалха-Мартанан — Хьалха-Марта й.
- Чурт-ТогӀин — Чурт-ТогӀи й.
- Шелан — Шела й.
- Шуьйтан — с. Шуьйта
- Яьссин (Сесанан) — Сесана й.
1926 шеран 8 мартан хьолехь Нохчийн АО йукъайогӀу 1 гӀтп — Гуьмсе — 14 гуо[9][10]:
- Асламбекан — Соьлжа-ГӀала
- Веданан — Ведана й.
- Галанчожан — Галанчож й.
- Гуьмсан — Ойсхара й.
- Итон-Кхаьллан — Итон-Кхаьлла й.
- Керла-Нохчийн — Эна-Хишка й.
- Нажи-Йуьртан — Нажи-Йуьрт й.
- Теркан — Лаха-Невре й.
- Хьалха-Мартанан — Хьалха-Марта й.
- Чурт-ТогӀин — Чурт-ТогӀи й.
- ЧӀебарлойн — Чубаьхкинарой й.
- Шаройн — Шара й.
- Шелан — Шела й.
- Шуьйтан — Шуьйта й.
1929 шеран 11 февралехь административан дакъош даккхийра динера 5 гуо дӀабаьккхина[9][10][11]:
- Асламбекан (бекъна Чурт-ТогӀин, Теркан, Гуьмсан, Хьлха-Матанан тӀаьхьа Соьлжан гуонашна);
- Галанчожан (бекъна Хьалха-Мартанан а, Итон-Кхаьллан гуонашна),
- Керла-Нохчийн (бекъна Теркан, Хьалха-Мартанан тӀаьхьа Соьлжан гуонашна));
- ЧӀебарлойн (бекъна Веданан а, Шуьйтан а гуонашна);
- Шаройн (бекъна Шуьйтан а, Итон-Кхаьллан а гуонашна).
1929шеран 4 апрелехь Нохчийн АО йукъа йелира Соьлжин гуо[9].
Иштта 1929 шарахь Нохчийн АО йукъатуьйхира Соьлжа-ГӀала[9].
1929 шеран 14 февралан хьолехь Нохчийн АО йукъахь йара 1 гӀала — Соьлжа-ГӀала — 10 гуо (йаккхий йинчул тӀаьхь)[10]:
- Веданан — Ведана й. — 25 сельсовет
- Гуьмсан — Гуьмсе й. — 21 сельсовет
- Итон-Кхаьллан — Итон-Кхаьлла й. — 18 сельсовет
- Нажи-Йуьртан — Нажи-Йуьрт й. — 18 сельсовет
- Соьлжан — Сипсо-ГӀала — 11 сельсовет
- Теркан — Лаха-Невре й. — 13 сельсовет
- Хьалха-Мартанан — Хьалха-Марта й. — 24 сельсовет
- Чурт-ТогӀин — Чурт-ТогӀи й. — 5 сельсовет
- Шелан — Шела й. — 12 сельсовет
- Шуьйтан — Шуьйта пос.— 26 сельсовет
1930 шеран 30 апрелехь Галанчожан гуо меттахӀоттийра[9].
1931 шеран 30 сентябрехь берриг 11 гуонах Нохчийн АО йира кӀошташ[12].
1932 шарахь йира Шаройн-ЧӀебарлойн кӀошт (ДӀай й.).
1932 шеран хьолехь областан йукъа йогӀура 1 гӀала — Соьлжа-ГӀала — 12 кӀошт[9]:
- Веданан — Ведана й.
- Галанчожан — Галанчож й.
- Гуьмсан — Гуьмсе
- Итон-Кхаьллан — Итон-Кхаьлла й.
- Нажи-Йуьртан — Нажи-Йуьрт й.
- Соьлжан — Сипсо-ГӀала
- Теркан — Лаха-Невре й.
- Хьалха-Мартанан — Хьалха-Марта й.
- Чурт-ТогӀин — Чурт-ТогӀи й.
- Шаройн-ЧӀебарлойн — ДӀай й.
- Шелан — Шела й.
- Шуьйтан — Шуьйта пос.
Бахархой
1926 шеран Йерригсоюзан бахархойн багарбаран жамӀашца, регионан бахархойн барам 309 860 [1] стаг. Бахархойн къоман хӀоттам иштта дӀасабаьржина бара.[13]:
| Къам | Бахархой, ст. | Бахархойх дакъа, % |
|---|---|---|
| Нохчий | 291 259 | 94,0 |
| Оьрсий | 9 122 | 2,9 |
| ЖӀай | 2 793 | 0,9 |
| ГӀумкий | 2 130 | 0,7 |
Ӏедалан меженаш
РКП(б)/ВКП(б) обкоман жоьпаллин секретараш
- 5.01.1923 — 10.03.1923 — Назаревич[14], жоьп. секретаран хдкх [15]
- 10.03.1923 — декабрь 1923 — Н. С. Азнарашвили[15][16][17]
- Декабрь 1923 —1925 сентябрал хьалха — М. Ӏ. Энеев[16]
- 1926 январь — 1927 август — Е. А. Эшба[16]
- 1927 август—1929 — Г. О. Булат[16]
- 1929—1930 — С. А. Хасман[18][16]
- 1930—1932 — Г. М. Кариб (Товмасьян)[19]
- 1932—1932 — М. Х. Омаров[16]
- 1932—29.11.1933 — Г. К. Махарадзе[16]
Билгалдахарш
- ↑ 1,0 1,1 Всесоюзная перепись населения 1926 г. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 9 октябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 4 январехь
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1926 г. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 4 октябрь.
- ↑ Карта Терской области 1898 года. www.etomesto.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 15 январь.
- ↑ Карта Кавказа 1:2М. retromap.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 15 январь.
- ↑ Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю – Донская Государственная Публичная Библиотека – Vivaldi. vivaldi.dspl.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 15 январь.
- ↑ Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю – Донская Государственная Публичная Библиотека – Vivaldi. vivaldi.dspl.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 15 январь.
- ↑ Алиева Анжела Булатгаджиевна. Административные реформы в Дагестане в первые годы советской власти // Известия Дагестанского государственного педагогического университета. Общественные и гуманитарные науки. — 2008. — Вып. 1. — С. 19–24. — 1995-0667.
- ↑ Очерки истории Чечено-Ингушской АССР с древнейших времен до наших дней 1917-1970 годы / Глав. редактор М. С. Тотоев. — Грозный, 1972. — 359 с.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 Всемирный исторический проект. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 9 октябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2010 шеран 3 декабрехь
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Основные статистические данные и список населенных мест Чеченской автономной области 1929—1930
- ↑ Постановление ВЦИК от 11.02.1929 «Об изменениях в окружном делении Чеченской автономной области». ТӀекхочу дата: 2019 шеран 3 сентябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2019 шеран 16 январехь
- ↑ Административно-территориальное деление ЧИАССР на 1 января 1941 года Государственный архив Республики Ингушетии
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1929 г. Национальный состав. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 9 октябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 4 январехь
- ↑ Возможно Назаревич, Александр Фёдорович, комсомольский деятель на Северном Кавказе в 1920—1925 годах, впоследствии известный фольклорист [1] с. 34, [2], [3]
- ↑ 15,0 15,1 Бугаев А. М. Советская автономия Чечни
- ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
- ↑ Аксаев Е. Д. Армавир. Краснодарское книжное из-во 1976. 104 c.
- ↑ РЕЭ
- ↑ ЦентрАзия
Хьажоргаш
- Административно-территориальное деление РСФСР
- Административные преобразования в Чеченской Республике
Билгалдахарш
Башкирийн (1919—1990¹) • Бурятийн (1923—1990¹) • Горно-Алтайн (1990¹—1991²) • Ламанхойн (1921—1924) • ДегӀастанан (1921—1990¹) • ГӀебартойн-Балкхаройн (1936—1990¹; 1944—1957 ГӀебартойн) • Кхазакхийн (1925—1936) • ГӀалмакхойн (1935—1943; 1958—1990¹) • Каракалпакийн (1932—1936) • Кхарачой-Чергазийн (1990—1990¹) • Карелийн (1923—1940; 1956—1990¹) • ГӀиргӀазойн (1920—1925) / ГӀиргӀазойн (1926—1936) • Комийн (1936—1990¹) • ГӀирман (1921—1945) • Марийн (1936—1990¹) • Мордовийн (1934—1990¹) • Ийдалан йистера Немцойн (1918—1941) • Къилбаседа-ХӀирийн (1936—1990¹) • ГӀезалойн (1920—1990¹) • Тувинийн (1961—1990¹) • Туркестанан (1918—1924) • Удмуртийн (1934—1990¹) • Нохч-ГӀалгӀайн (1936—1944; 1957—1990) • Чувашийн (1925—1990¹) • Якутийн (1922—1990¹) | |
Адыгейн (Чергазийн) (1922—1928) • Адыгейн (1928—1991) • Бурят-Монголийн (1921—1923) • Горно-Алтайн (1948—1991) • Жугтийн (с 1934) • ГӀалгӀайн (1924—1934) • ГӀебартойн (1921—1922) • ГӀебартойн-Балкхаройн (1922—1936) • ГӀалмакхойн (1920—1935; 1957—1958) • Кхарачой-Чергазийн (1922—1926; 1957—1991) • Кхарачой (1926—1943) • Коми (зырян) (1921—1936) • Марийн (1920—1936) • Монголо-Бурятийн (1921—1923) • Мордовийн (1930—1934) • Немцев Поволжья (1918—1924) • Ойратийн (1922—1932) / Ойротийн (1932—1948) • Къилбаседа-ХӀирийн (1924—1936) • Тувинийн (1944—1961) • Удмуртийн (Вотийн) (1920—1934) • Хакассийн (1930—1991) • Чергазийн (Адыгейн) (1922) • Чергазийн (1928—1957) • Нохчийн (1922—1934) • Нохч-ГӀалгӀайн (1934—1936) • Чувашийн (1920—1925) | |
Агинийн Бурят-Монголийн гуо (1937—1958) / Агинийн Бурятийн гуо (1958—2008) • Аргаяшийн гуо (1934) • Балкхаройн (1921—1922) • Витимо-Олёкминийн къоман гуо (1931—1938) • ГӀалгӀайн (1921—1924) • ГӀебартойн къоман гуо (1920—1921) • Кхарачойн къоман гуо (1920—1922) • Карелийн къоман гуо (1937—1939) • Коми-Пермякийн (1925—2005) • Корякийн гуо (1930—2007) • Ненцойн гуо (с 1929) • Остяко-Вогулийн къоман гуо (1930—1940) • Охотско-Эвенкийн гуо (1930—1934) • Къилбаседа-ХӀирийн (1920—1921) • Сунженский казачий (1920—1929) • Таймырийн (Долгано-Ненцойн) къоман гуо (1930—1977) / Таймырийн (Долгано-Ненцойн) автономин гуо (1977—2006) • Усть-Ордынийн Бурятийн къоман гуо (1937—1978) / Усть-Ордынийн Бурятийн автономин гуо (1978—2008) • Ханты-Мансийн къоман гуо (1940—1978) / Ханты-Мансийн автономин гуо — Югра (1978) • нохчийн къоман гуо (1920—1922) • Чергазийн къоман гуо (1926—1928) • Чукчийн автономин гуо (с 1930) • Эвенкийн автономин гуо (1938—2007) • Ямало-Ненцойн автономин гуо (1930) | |
¹ Дата принятия декларации о суверенитете ² Подтверждение статуса республики | |
,_Emblem_of_the_Russian_Federation_(1991%E2%80%931992).svg){kind=small}
