ГӀалб

ГӀалб
Ӏилманан классификаци
йуккъера рангаш Домен: Эукариоташ Дуьне: Дийнаташ Бухара дуьне: Eumetazoa Ранг йоцу: Bilateria Ранг йоцу: Deuterostomia Тип: Chordata Бухара тип: Vertebrata Инфратип: Gnathostomata ТӀера класс: Tetrapoda Класс: Олхазарш Бухара класс: Neognathae Тоба: Passeriformes Бухара тоба: Passeri Доьзал: Bombycillidae (Bombycillidae Swainson, 1831) Тайпа: Bombycilla Кеп: ГӀалб
Дуьненайукъара Ӏилманан цӀе
Bombycilla garrulus (Linnaeus, 1758)
Ареал
Бен туху      Дерриг шарахь      Кхалхаран кӀошташ
Ларйен статус
КӀезиг кхерам берш IUCN 3.1 Least Concern : / 22708146
РУВИКИ.Медиа логотип Сурт РУВИКИ.Медиа  чохь ITIS   178529 NCBI   125297 EOL   45510953 FW   373096

ГӀалб (лат. Bombycilla garrulus) — гӀалбийн доьзалера хьозакепарчеран тобанера дека олхазар.

Сурт хӀоттор

ДегӀан дохалла 18-23 см, дозалла 60-67 грамме кхаччалц. Цигахь хаалуш жима кӀужал йу. Бас можа-сира бу, тӀемаш Ӏаьржа ду, можа а, кӀайн а сизаш а долуш, цӀога а, гай а, бӀаьргаш чухула сиз а Ӏаьржа ду. ШолгӀачу нисваларан пелагаш хийцало кегийра сирла цӀен плиташка, гергахь бен ца гуш. ЦӀоганан йистехула можа сиз ду, тӀема тӀехь готта кӀайн сиз а ду. ГӀалбан декар ду, «сви-ри-ри-ри-ри» бохуш, шоьдарган гӀовгӀанах тера. ТӀема лела сиха а, нийса а.

Ареал

ГӀалб Онтариохь, Канада

Даьржина Къилбаседа эхигехь тайган хьаннашкахь. Деха нилха баганан а, ийна а хьаннашкахь, тӀе хьун йолучу лаьмнашкахь, хьун хьаькхначохь а.

Даар

ГӀалбийн жӀуга Екатеринбург тоьхула йолух, 2020 шера февраль

Олхазарш даккхийчу тобанашца Ӏа. Аьхка цара кхача бо сагалматех, уьш дукха хьолахь тӀема йоьдушшех лоцу, тайп-тайпана цӀазамех, кегий ораматийн гаьннех а. Кхечу хенахь коьртачу декъана берриге а, стоьмех а кхача бо цара, масала, эцхьам, муьргаш, омела. Ӏаьнан заманахь уьш дукха хьолахь хуьлу Оьрсийчоьнан йуккъера асанера гӀаланашкахь, цигахь коьртачу декъана датта дуу.

Оьздангаллера маьӀна

ГӀалб дукхахьолехь тера ду берийн ловзо хӀумнашца, шакаршца, уьш хьалха лелайора жаӀуйш. Иза гайтина халкъан кхоллараллехь.

Амма литературехь и олхазар иштта даьржина дац. Шийлачу муьрехь цуьнан диетан башхалла — дукхахьолахь хӀинцале а дика ферментаци йина берриг а, стоьмаш а лелор, — дукха хьолахь беламе до авторша, хӀунда аьлча оцу дието Ӏаткъам бо олхазарийн леларна, церан моторикна. Горбунов Анатолийс, Байкова Галина шакъаьстина произведенеш лерина йу гӀалбна, Александр Барков.

Дебар

Bombycilla garrulus хӀоа — Тулузин музей

Баннаш туху нилхачу хьаннашкахь, дитташ тӀехь. Кхиар хуьлу 1 шо кхаьчча. Бен бан мур лаьтта май баттахь дуьйна июль бутт кхаччалц. Диттийн лакхарчу тажехь, дукха хьолахь хьуьнан йистехь, хин Ӏаьмнашна а, кхин бен бечу парашна а уллехь, бецах, месех, мокхазах, гаьннашца бина кад кепара бен бо. Стечо 4-6 сийна-сира хӀоьаш до, Ӏаьржа тӀедарчий а долуш. Цо 13-14 дийнахь латтадо тевна, ткъа боьршачу олхазаро кхачанан дола до, иза лаьтта сагалматех а, цӀазамех а. Къона олхазарш шаьш-шайна хуьлу 15-17 де гергга хан йаьлча. ХӀора шарахь керла накъост лоьху гӀалбас. Стечунца гергарло лелорна йукъадогӀу кӀорнеш кхабар. Олхазарийн дахаран хан хила тарло 13 шо.

Литература

• Бёме Р. Л., Динец В. Л., Флинт В. Е., Черенков А. Е. Птицы. Энциклопедия природы России (под общей ред. В. Е. Флинта). Изд. 2-е, дополненное и переработанное. — М.: 1998. — 432 с.; 56 цв. илл.
• Коблик Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ), ч. 3. М.: изд-во МГУ. 2001. 360 с.
• Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та. 2008. — 634 с.
• Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий. М.: Академкнига, 2003, 808 с.
• Свиристель // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
• Свиристель // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.

Ссылки

• Позвоночные животные России: Свиристель