БӀаста (лат. Árctium ) — Астран, йа Чохезезагнарш доьзалера шина шеран ораматийн тайпа . Ораматаш дика девза шен зазанца, церан арахьара гӀаш йукепара-ира ду, хьевзина а долуш чаккхегахь. И чеккхенаш бахьнехь чӀогӀа хьерча тӀаргӀанех, атта бедарш тӀелета[⇨] . Тайпанна йуъайогӀу 20 кеп гергга[⇨] . Дукхаха йолу кепаш — дарбане йу[⇨] .
ЦӀе
Тайпанан латининан цӀе Arctium схьайаьлла латинеозийна желтойн бӀаьстенан цӀарах — желт. arcion , йа arceion [ 1] , йа arktion [ 2] , дуьххьала хьахийна долу Диоскорида .
Фасмер Максан хетарехь, оьрсийн дош лопух (йа лапу́х ), иштта маьӀнаца цуьнан гергара долу славянийн шуьйра гӀаш долу ораматаш — укр. лопу́х , белорус. лапу́х, дзядоўнік , болг. ло́пуш , сербохорв. ло̀пух , словен. lopúh , чех. lopuch, lopouch , пол. łopuch, łopian — гергара ду лит. lãpas «гӀан». Цул сов, Фасмера гайтина дош лопух дешах лопата а, лапа а тера хилар[ 3] .
В. И. Дала МаӀнийн дошамехь йалайо бӀаьстенна кхин оьрсийн меттигера цӀераш: лапух, лапушник, лопуха, дедовник, мордвин, гӀезало [ 4] , лопуга, лопешник [ 5] , репей, репейник, репьяк, репенник, репник, репец, лепельник, жӀаьла [ 6] . Фасмер Максас йуза исписка: дедо́к , схьадаьлла «дедех — йашанза можах тера баьӀашшах»[ 7] .
Шишкин Иванан сурт «БӀаьста», 1880-гӀа шераш, Республика Беларусан къоман исбаьхьаллин музей
Ботаникин сурт хӀоттор
БӀегӀаган бӀаьста . Кеп:Бот.сурт
Тайпанан векал — шина шеран орамат , баӀ санна Ӏитта ца луш йаккхий[ 1] бецан ораматаш. Уггаре йоккхачу кепан йоккха бӀаьстан (Arctium lappa ), кхочу 3 м[ 8] .
Кепаш
Цхьайерш царех:
БӀастенах доьзна кицанаш
БӀаьста буц, цунах гай дистина[ 10] .
ДогӀан хьалхара бӀаьстено баӀ дӀабоьлла[ 11] .
Билгалдахарш
↑ 1,0 1,1 1,2 Юзепчук С. В., Сергиевская Е. В. Лопух — Arctium // Флора СССР / Ботанический институт имени В. Л. Комарова Академии наук СССР; Начато под руководством и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — Т. XXVII. — С. 93—107.
↑ Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие / К. Ф. Блинова, Н. А. Борисова, Г. Б. Гортинский и др.; Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева. — М .: Высш. шк., 1990. — С. 207. — ISBN 5-06000085-0.
↑ лопух // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва , под ред. и с предисл. проф. Б. А. Ларина [т. I]. — Изд. 2-е, стер. — М . : Прогресс , 1986—1987.
↑ Лапуга // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль . — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа , 1880—1882.
↑ Лопуга // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль . — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа , 1880—1882.
↑ Репей // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль . — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа , 1880—1882.
↑ дедок // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва , под ред. и с предисл. проф. Б. А. Ларина [т. I]. — Изд. 2-е, стер. — М . : Прогресс , 1986—1987.
↑ Arctium lappa Архиван копи 2015 шеран 17 апрелехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Flora of North America.(ингалс.)
↑ NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for Arctium L. Архиван копи 2009 шеран 7 майхь дуьйна Интернетан архив#Проекташ (Хьаьжина 31 августехь 2009)
↑ Опухать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль . — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа , 1880—1882.
↑ Стрижёв А. В. Календарь русской природы. — 3-е изд., перераб. — М.: Моск. рабочий, 1981. — С. 209.
Литература
Лопух // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. , 1890—1907.
Лопух // Ломбард — Мезитол. — М . : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 15).
В. П. Махлаюка. Лопух // Лекарственные растения в народной медицине.
Дмитрий Донсков. Лопухи совсем не «лопухи»! (ru) // Наука и жизнь . — 2019. — № 1 . — С. 102—106 .
Хьажоргаш
Arctium : информация о таксоне в проекте «Плантариум » (определителе растений и иллюстрированном атласе видов).
Arctium (ингалс.) : таксонех болу хаамаш Tropicos сайт тӀехь бу.
Арахьара ресурсашна тӀе хьажоргаш
Дошамаш а, энциклопедеш а
Таксономи